فن و کولر پردازنده کامپیوتر

اگر کامپیوتر شما یک اجاق گاز پرسر و صدا شده، احتمالا مشکل از فن و کولر پردازنده است. این قطعه کوچک، وظیفه بزرگ خنک نگه داشتن مغز سیستم را بر عهده دارد. انتخاب CPU Cooler مناسب، یکی از مهمترین تصمیمات هنگام اسمبل یا ارتقای سیستم است.

چرا خنک کردن پردازنده اینقدر حیاتی است؟

پردازنده در حین کار، مثل یک بخاری کوچک گرما تولید می‌کند. اگر این گرما دفع نشود:

• سیستم سرعت خود را به شدت کاهش می‌دهد (تراتلینگ)
• با ریست شدن ناگهانی مواجه می‌شوید
• در بلندمدت، عمر قطعه کم می‌شود یا می‌سوزد

کار کولر پردازنده دقیقا انتقال این حرارت به بیرون از کیس است.

انواع کولر CPU

به طور کلی دو نوع اصلی وجود دارد:

1. کولر هوایی (Air Cooler)

متداول‌ترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین نوع. از یک هیت‌سینک (قطعه فلزی با پره‌های زیاد) و یک فن روی آن تشکیل شده است.

• مزایا: قیمت مناسب، نصب ساده، بدون نیاز به نگهداری خاص
• معایب: فضای زیادی در کیس اشغال می‌کند، برای پردازنده‌های خیلی پرقدرت ممکن است کافی نباشد

2. کولر آبی (آی‌او / Water Cooler)

برای سیستم‌های پرقدرت و اورکلاک شده طراحی شده. از یک پمپ، رادیاتور و فن‌ها تشکیل شده است.

• مزایا: کارایی خنک‌سازی عالی، طراحی شکیل و اشغال فضای کمتر روی مادربرد
• معایب: قیمت بالا، پیچیدگی نسبی در نصب، خطر ناچیز نشتی (در مدل‌های باکیفیت بسیار کم است)

چطور کولر مناسب انتخاب کنیم؟

قبل از خرید، به این ۴ فاکتور مهم توجه کنید:

1. TDP پردازنده: مهمترین عدد! روی جعبه پردازنده یا سایت سازنده، عدد TDP را پیدا کنید. باید کولر شما توانایی خنک کردن آن مقدار حرارت را داشته باشد.
2. سازگاری فیزیکی: کولر باید با سوکت مادربرد شما (مثل AM4، LGA1700) و فضای داخلی کیستان سازگار باشد. ارتفاع کولرهای هوایی را با عرض کیس چک کنید.
3. بودجه: از مدل‌های اقتصادی برای کارهای روزمره تا کولرهای آبی گران‌قیمت برای حرفه‌ای‌ها انتخاب گسترده‌ای وجود دارد.
4. میزان صدا: اگر به سکوت اهمیت می‌دهید، به عدد دسی‌بل (dB) روی جعبه محصول دقت کنید. کولرهای بزرگ‌تر اغلب در دور پایین ساکت‌تر هستند.

نصب صحیح کولر و استفاده از خمیر حرارتی

نصب اشتباه، کل زحمت شما را به باد می‌دهد. این مراحل را دنبال کنید:

1. پشت پردازنده را از هرگونه خمیر حرارتی قدیمی با الکل ایزوپروپیل و دستمال نرم پاک کنید.
2. به اندازه یک نخود یا دانه برنج، خمیر حرارتی تازه و باکیفیت روی مرکز CPU بگذارید.
3. کولر را با دقت و فشار یکنواخت روی آن قرار دهید و پیچ‌ها را به صورت ضربدری و کمکم سفت کنید.
4. فن کولر را به هدر CPU_FAN روی مادربرد وصل کنید.

توجه: خمیر حرارتی برای پر کردن خلل‌و‌فرج سطوح فلزی است. زیاد زدن آن نتیجه معکوس دارد!

علائم خرابی یا عدم کفایت کولر

چطور بفهمیم فن پردازنده مشکل دارد؟

• صدای غیرعادی: تق تق، خش خش یا وزوز بلند
• دمای بالا در حالت عادی: استفاده از نرم‌افزارهایی مانند HWMonitor. اگر در حالت بیکار دمای بالای ۵۰-۶۰ درجه سانتی‌گراد است، مشکلی وجود دارد.
• شات‌داون ناگهانی: خاموش شدن کامپیوتر زیر بار کاری سنگین
• کاهش فرکانس: افت محسوس سرعت در بازی یا نرم‌افزارهای سنگین

نگهداری و تمیزکاری

کولر هوایی شما یک آهنربای گردوغبار است!

• هر ۶ ماه یکبار کیس را باز کنید.
• با هوای فشرده گردوغبار بین پره‌های هیت‌سینک و روی فن را پاک کنید.
• در کولرهای آبی، فقط فن‌های روی رادیاتور نیاز به تمیزکاری دارند.
• هر ۲ تا ۳ سال یکبار خمیر حرارتی را عوض کنید.

سوالات متداول

کولر باکس پردازنده کافی نیست؟
خیر! کولرهای داخل جعبه (Box) فقط برای کارهای سبک و پایه مناسبند. برای کار حرفه‌ای، گیمینگ یا اورکلاک حتما کولر جداگانه بخرید.

کولر هوایی بهتر است یا آبی؟
برای اکثر کاربران، یک کولر هوایی با کیفیت (مثل مدل‌های برندهای Noctua، be quiet!، Deepcool) کاملا کافی و مقرون‌به‌صرفه‌تر است. کولر آبی برای علاقه‌مندان به ظاهر و دارندگان پردازنده‌های بسیار پرقدرت گزینه بهتری است.

جمع‌بندی

هزینه کردن برای یک کولر CPU خوب، یک بیمه ارزان برای گران‌ترین قطعه سیستم شماست. قبل از خرید، TDP پردازنده و ابعاد کیس خود را چک کنید. نصب صحیح و نگهداری دوره‌ی آن را فراموش نکنید.

اگر گیمر هستید یا با نرم‌افزارهای سنگین کار می‌کنید، سرمایه‌گذاری روی یک فن و کولر با رتبه‌بندی TDP بالاتر از نیازتان، هوشمندانه‌ترین انتخاب خواهد بود.